Στις 21 Σεπτεμβρίου, κατά τη διάρκεια της 81ης Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, εγκαινιάστηκε στη Νέα Υόρκη ένας νέος διεθνής σχηματισμός με την ονομασία Partners for Multilateralism, ή P4M. Αρχικοί συνδιοργανωτές του ήταν η Αυστραλία, τα νησιά Μπαρμπέιντος, η Βραζιλία, ο Καναδάς, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ινδία και η Κένυα. Δεκαπέντε ακόμη υπογράφοντες προσχώρησαν στη διακήρυξη, μεταξύ των οποίων η Νορβηγία, η Ισπανία, η Φινλανδία, η Αλβανία, η Κροατία, η Μολδαβία, η Ουρουγουάη — και δύο ονόματα που αμέσως ξεχωρίζουν για κάθε Έλληνα: η Κύπρος και η Τουρκία. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στη λίστα.
Για να βάλουμε τα πράματα στη θέση τους, αυτή η πρωτοβουλία δεν μοιάζει να είναι ακόμη μία συνάντηση αφιερωμένη στην ανταλλαγή διπλωματικών φιλοφρονήσεων. Η διακήρυξη δεσμεύει τα μέλη της να ενισχύσουν την πολυμερή συνεργασία και να μεταρρυθμίσουν το διεθνές σύστημα, ιδιαίτερα τα Ηνωμένα Έθνη. Το πώς θα καταφέρουν κάτι τέτοιο είναι άγνωστο. Η διακήρυξη αναφέρεται επίσης ρητά στο εμπόριο, στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, στη διεθνή χρηματοδότηση, στον ψηφιακό μετασχηματισμό, στην τεχνητή νοημοσύνη, στην κλιματική αλλαγή και στην παγκόσμια υγεία. Τα μέλη επιζητούν ένα δικαιότερο και πιο ανθεκτικό εμπορικό σύστημα, καθώς και στενότερο συντονισμό στον τομέα της διεθνούς χρηματοδότησης και περιγράφουν το νέο πλαίσιο ως ανοιχτό, συμπεριληπτικό, δικτυωμένο και πρακτικό.
Δεν υπάρχει εδώ κάποιος νέος στρατός, ένα κοινό νόμισμα ή μια συνθήκη που να δημιουργεί ένα νέο υπερεθνικό μπλοκ, αν και στα σπάργανα του νέου σχηματισμού συμμετέχει η ΕΕ ως μπλοκ. Το P4M περιγράφεται εντούτοις ως ένα ευέλικτο πλαίσιο μέσα από το οποίο χώρες από διαφορετικές περιοχές μπορούν να συντονίζονται και να επιδιώκουν πρακτική συνεργασία. Δηλωμένος σκοπός του είναι να ενισχύσει, όχι να αντικαταστήσει, το υφιστάμενο πολυμερές σύστημα με επίκεντρο τον ΟΗΕ. Η διακήρυξη υποστηρίζει συγκεκριμένα τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ μέσω πρωτοβουλιών όπως το UN80 και ζητά ισχυρότερη συνεργασία με περιφερειακούς οργανισμούς.
Το νέο μόρφωμα αξίζει της προσοχής μας νομίζω, γιατί αποτελεί σημάδι των καιρών, όπως ήταν κάποτε το Κίνημα των Αδεσμεύτων. Υπάρχει όμως μια ειδοποιός διαφορά. Τότε: η Κύπρος ήταν στους Αδέσμευτους, η Τουρκία όχι. Σήμερα: η Κύπρος και η Τουρκία κάθονται μαζί στο ίδιο νέο πολυμερές τραπέζι, ενώ η Ελλάδα απουσιάζει.
Ας μην γελιόμαστε όμως. Το γεγονός αυτό δεν επιλύει το Κυπριακό. Δεν εξαφανίζει τις διαφωνίες μεταξύ των δύο κυβερνήσεων και η διακήρυξη του P4M δεν ισχυρίζεται ότι δημιουργήθηκε για να πετύχει κάτι τέτοιο. Σημαίνει απλώς ότι και οι δύο κυβερνήσεις υπέγραψαν το ίδιο έγγραφο, δεσμευόμενες να συνεργαστούν σε ένα ευρύ φάσμα διεθνών ζητημάτων. Ακόμα και αυτό όμως είναι πρωτοποριακό. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης συμμετείχε στην ιδρυτική σύνοδο στη Νέα Υόρκη και χαιρέτισε την πρωτοβουλία, δηλώνοντας ότι η πολυμέρεια, ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ και το διεθνές δίκαιο παραμένουν θεμελιώδεις για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.
Η Ελλάδα, εν τω μεταξύ, ακολουθεί το δικό της εκτεταμένο διπλωματικό πρόγραμμα κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Το πρόγραμμα του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη περιλαμβάνει συναντήσεις για τη Μέση Ανατολή, την Ουκρανία, την Αφρική, τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ και την πολυμερή συνεργασία, καθώς και τριμερείς συναντήσεις με την Κύπρο και την Αίγυπτο και με την Κύπρο και την Ιορδανία. Συναντά επίσης ομολόγους του από τη Βραζιλία και την Ινδία και συμμετέχει σε ελληνοϊνδική εκδήλωση για την τεχνητή νοημοσύνη.
Υπάρχει, επομένως, ένα γεγονός, μια πρωτοφανής συνύπαρξη Τουρκίας- Κύπρου που αξίζει να τεθεί στο τραπέζι. Αν αυτό έχει σημασία, γιατί συνέβη, αν η Αθήνα προσεγγίστηκε ή αν η Ελλάδα απλώς έχει διαφορετικές διπλωματικές προτεραιότητες, είναι ερωτήματα για ένα άλλο άρθρο — και πρέπει να απαντηθούν από την ίδια την ελληνική κυβέρνηση. Προς το παρόν, η λίστα των μελών μιλά από μόνη της.
Addendum: Το στοίχημα
Το P4M είναι, τελικά, ένα στοίχημα. Τα μέλη του στοιχηματίζουν ότι οι χώρες δεν χρειάζεται να συμφωνούν σε όλα για να συνεργαστούν σε κάτι που έχει σημασία — και ότι η συνεργασία μπορεί να δημιουργήσει τη δική της δυναμική. Τα πιθανά κίνητρα εντούτοις κάθε άλλο παρά αφηρημένα είναι. Μια χώρα που συμμετέχει στο φόρουμ αποκτά έναν ακόμη χώρο για να συντονίσει τις κινήσεις της σε θέματα όπως το εμπόριο και οι εφοδιαστικές αλυσίδες, η χρηματοδότηση, η τεχνητή νοημοσύνη, οι ψηφιακές υποδομές, το κλίμα και η παγκόσμια υγεία, ενώ παράλληλα μπορεί να συμμετέχει στη διαμόρφωση των κανόνων που θα διέπουν αυτούς τους τομείς αντί απλώς να αποδέχεται κανόνες που έχουν διαμορφωθεί αλλού. Η διακήρυξη ζητά συγκεκριμένα πιο ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες, μεταρρύθμιση του πολυμερούς εμπορικού συστήματος και ισχυρότερο συντονισμό στον τομέα της διεθνούς χρηματοδότησης και της τεχνητής νοημοσύνης. Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ υπήρξε ένας από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές ακριβώς αυτής της προσέγγισης. Έχει υποστηρίξει ότι χώρες με κοινά συμφέροντα μπορούν να προχωρούν μαζί χωρίς να περιμένουν την ομοφωνία: να οικοδομούν εμπιστοσύνη, να αποδεικνύουν τι λειτουργεί και στη συνέχεια να μεταφέρουν τις επιτυχημένες λύσεις στο ευρύτερο διεθνές σύστημα. Ίσως αυτό να είναι το πραγματικό στοίχημα πίσω από το P4M — ότι σε έναν κόσμο που οργανώνεται ολοένα και περισσότερο γύρω από τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων, οι μικρότερες χώρες και οι μεσαίες δυνάμεις μπορούν να ανακαλύψουν ότι η συλλογική επιρροή μπορεί από μόνη της να αποτελέσει δύναμη που πρέπει να υπολογίζεται.
No comments:
Post a Comment