Παρότι ανακοίνωσε αλλαγή πορείας τον Ιανουάριο, η Ουάσινγκτον έχει απλώς καταστήσει τη χώρα περισσότερο οικονομικά εξαρτημένη. Οι Κουβανοί συνεχίζουν να επιβιώνουν μέσα σε διακοπές ρεύματος και ελλείψεις, όμως μια νέα ιδιωτική τάξη αναλαμβάνει ρόλους που κάποτε ανήκαν στο κράτος.
Φωτογραφία: EL PAÍS ENGLISH
Κείμενο: Carla Gloria Colomé
EL PAÍS / Νέα Υόρκη / 2 Οκτωβρίου 2026 / 05:13 CDT
Ο Sandro Castro, εγγονός του Φιντέλ και influencer, ο οποίος διαχειρίζεται αρκετά νυχτερινά κέντρα στην Αβάνα, δέχθηκε πριν από λίγες ημέρες μια ερώτηση στο Instagram, την οποία είδαν περισσότεροι από 165.000 ακόλουθοί του. «Πότε θα έρθει η αλλαγή στην Κούβα;» Ο νεαρός Κάστρο ανάρτησε μια φωτογραφία του με μια κουβανική σημαία ριγμένη στους ώμους του, κοιτάζοντας από μακριά τον ρημαγμένο ορίζοντα της Αβάνας. «Η Κούβα ήδη αλλάζει, δεν το έχετε καταλάβει;» απάντησε. Πράγματι, η χώρα που υπήρχε τον Ιανουάριο δεν είναι η ίδια εννέα μήνες αργότερα: οι περισσότεροι άνθρωποι εξακολουθούν να βλέπουν τη ζωή να περνά μέσα σε ελλείψεις και πολύωρες διακοπές ρεύματος, όμως μια νέα ιδιωτική τάξη αναλαμβάνει ρόλους που κάποτε ανήκαν στο κράτος — προμηθεύοντας φαρμακεία, εισάγοντας και διανέμοντας ντίζελ και εξασφαλίζοντας την πώληση τροφίμων.
Αυτό ήταν αδιανόητο στην Κούβα που σχεδίασε ο καστρισμός. Όμως από την αρχή του έτους, υπό την πίεση των περιορισμών που επέβαλε η Ουάσινγκτον, η χώρα άρχισε να αλλάζει με τρόπους που δεν είναι εμφανείς. Οι Κουβανοί που ξυπνούν και κοιμούνται μέσα σε συνεχείς διακοπές ρεύματος, ή οι μητέρες που έχουν σταματήσει να στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο επειδή δεν υπάρχει πρωινό, στολές ή ακόμη και εκπαιδευτικοί, δεν το αντιλαμβάνονται. Όμως οι νεόπλουτοι της Κούβας το καταλαβαίνουν, η οικογένεια Κάστρο το καταλαβαίνει και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο το αναγνώρισε πριν από λίγες ημέρες, όταν ρωτήθηκε, όπως συμβαίνει εδώ και μήνες: «Είναι έτοιμη να πέσει η Κούβα; Είναι η Κούβα η επόμενη;»
Ο Ρούμπιο έδωσε μια απάντηση που μέχρι τώρα κανείς δεν είχε τολμήσει να διατυπώσει τόσο άμεσα: «Λοιπόν, η αλήθεια είναι ότι η Κούβα έχει ήδη πέσει», είπε στο Fox News. Εννοούσε ότι η χώρα διαθέτει πλέον μια ακόμη πιο δυσλειτουργική οικονομία από πριν, εξακολουθεί να κυβερνάται από μια ηγεσία με δεμένα τα χέρια και σήμερα είναι μια επικράτεια πολύ περισσότερο εξαρτημένη από την Ουάσινγκτον.
Αυτό, ωστόσο, δεν ήταν η αλλαγή που περίμεναν ορισμένοι ντόπιοι Κουβανοί και οι Κουβανοί της διασποράς στις ΗΠΑ, οι οποίοι είχαν υποστηρίξει το οριστικό τέλος του καστρισμού. Αρχικά, μετά την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από τον πολιτικό χάρτη της Βενεζουέλας, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διαβεβαίωσε ότι θα επιμελείτο της κατάστασης. Ο κόσμος πίστευε ότι θα έβλεπε στην Αβάνα την ίδια επιχείρηση που είχαν πραγματοποιήσει οι αμερικανικές δυνάμεις στο Καράκας, αλλά αυτό δεν συνέβη. Αργότερα, όταν έγιναν γνωστές οι πρώτες διαπραγματεύσεις με τους Κουβανούς, η ατζέντα του Λευκού Οίκου είχε ήδη θέσει ως προτεραιότητα τα συμφέροντά του στη Μέση Ανατολή.
Παρά τις επισκέψεις ανώτερων αξιωματούχων της CIA στο νησί, συνομιλίες με την οικογένεια Κάστρο και κυρώσεις, η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει καταστήσει ποτέ σαφές το σχέδιό της για το νησί. Αρχικά ο Τραμπ μιλούσε για «κατάληψη της Κούβας», αλλά ο Ρούμπιο αντιπρότεινε οικονομικές και στη συνέχεια πολιτικές αλλαγές. Αργότερα όμως, ο ίδιος ο Ρούμπιο — ο οποίος γνωρίζει από πρώτο χέρι τα συμφέροντα του κουβανοαμερικανικού λόμπι του Μαϊάμι — μετατόπισε διακριτικά τη ρητορική του και τώρα λέει ότι ο πολιτικός μετασχηματισμός δεν μπορεί να αναβληθεί.
«Ο πρόεδρος λέει οτιδήποτε και ο Μάρκο Ρούμπιο βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση να αντιδράσει σε όσα λέει», υποστηρίζει ο Andy Gómez, πρώην διευθυντής του Ινστιτούτου Κουβανικών και Κουβανοαμερικανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι, ο οποίος συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας πρότασης πολιτικής για τις σχέσεις ΗΠΑ-Κούβας επί κυβέρνησης Ομπάμα. «Η σκηνή είναι σαν σαπουνόπερα, μια σαπουνόπερα που ζουν καθημερινά στο Μαϊάμι και στην Κούβα. Υπάρχει ένα μεγάλο παγκόσμιο πρόβλημα με τον πόλεμο στο Ιράν, για τον οποίο δεν διαφαίνεται λύση· έτσι η Κούβα αναγκάστηκε να περιμένει.»
Κατά διαστήματα ο Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα επιταχύνει την υποσχόμενη αλλαγή στην Κούβα μόλις διευθετηθεί ο πόλεμος με το Ιράν. Στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής της Ασπίδας της Αμερικής στη Νέα Υόρκη, αστειεύτηκε ότι, όταν επιστρέψει από τη Μέση Ανατολή, θα αφήσει τον υπουργό Εξωτερικών του «στη μέση της Κούβας». «Θα βάλουμε ένα από εκείνα τα μεγάλα, όμορφα αεροπλανοφόρα να τον πετάξει εκεί, να τον αφήσει και να βρει μόνος του τα υπόλοιπα. Πάντα τα καταφέρνει,» είπε.
Τους τελευταίους εννέα μήνες, η αφήγηση γύρω από το νησί ήταν αδύνατο να αποκωδικοποιηθεί: έχουν γίνει αναφορές για drones που πετούν πάνω από τον ουρανό της Αβάνας· για αεροπλανοφόρα κοντά στα κουβανικά ύδατα· για διαπραγματεύσεις που προτείνουν μια ειρηνική οδό· και για συχνές διαρροές που έρχονται σε αντίθεση με τις πληροφορίες του Λευκού Οίκου. Αυτές τις ημέρες, παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ λέει πως θα καταλήξουν σε συμφωνία με την Κούβα ή ότι δεν πιστεύει πως θα χρειαστεί στρατιωτική δράση στο νησί, το CBS News μετέδωσε ότι η Εφεδρεία του Στρατού των ΗΠΑ εξετάζει το ενδεχόμενο να παράσχει στη SOUTHCOM αστυνομικές δυνάμεις, ιατρικό προσωπικό και άλλου είδους υποστήριξη, που θα μπορούσε ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί σε μια μελλοντική επίθεση στο νησί.
Πέρα από τη ρητορική, αυτό που η Ουάσινγκτον διατηρεί από την αρχή του έτους είναι ένας κλοιός που πνίγει την κυβέρνηση της Αβάνας με μια σειρά κυρώσεων. Ο Ρούμπιο τις έχει περιγράψει ως «τις ισχυρότερες κυρώσεις στην ιστορία» των διμερών σχέσεων. Με εξαίρεση το φορτίο που μετέφερε στο νησί τον Μάρτιο το ρωσικό δεξαμενόπλοιο Anatoly Kolodkin, δεν έχει φτάσει άλλο πετρέλαιο από κανέναν από τους συμμάχους της Κούβας. Τώρα ο ιδιωτικός τομέας είναι αυτός που έχει αναλάβει την εισαγωγή του καυσίμου από τις Ηνωμένες Πολιτείες που κυκλοφορεί στο νησί. Σύμφωνα με εκτιμήσεις οικονομολόγων, μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουνίου εισήχθησαν περίπου 799.704 βαρέλια ντίζελ και 127.698 βαρέλια βενζίνης. Σχεδόν κάθε μήνα, επιπλέον, ο Λευκός Οίκος ανακοινώνει τραπεζικούς και χρηματοπιστωτικούς περιορισμούς ή μέτρα που κλείνουν τις πόρτες στην κουβανική κυβέρνηση.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Κούβα έχει απομονωθεί όλο και περισσότερο στον μικρό Ψυχρό Πόλεμο που διεξάγει στην Καραϊβική: δεν διαθέτει πλέον τη βοήθεια της Βενεζουέλας, μέχρι τον Ιανουάριο βασικού προμηθευτή της, και καμία άλλη χώρα δεν έχει επιχειρήσει να αμφισβητήσει την πολιτική κυρώσεων της Ουάσινγκτον.
Το αποτέλεσμα είναι ορατό: μέχρι το τέλος του 2026, η Κούβα θα είναι μια χώρα πολύ περισσότερο εξαρτημένη από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι εισαγωγές καυσίμων, τροφίμων και καταναλωτικών αγαθών έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ. Σύμφωνα με μελέτες του οικονομολόγου Ricardo Torres, πρώην ερευνητή στο Κέντρο Μελέτης της Κουβανικής Οικονομίας και καθηγητή στο American University στην Ουάσινγκτον, οι εξαγωγές ειδών πρώτης ανάγκης προς την Κούβα φέτος ανέρχονται σε 126,6 εκατομμύρια δολάρια, τα κατεψυγμένα προϊόντα κοτόπουλου που εισέρχονται στο νησί φτάνουν περίπου τα 118 εκατομμύρια δολάρια, τα παράγωγα πετρελαίου άλλα 117,1 εκατομμύρια δολάρια, ενώ τα οχήματα που βλέπει κανείς στους δρόμους της Αβάνας αντιστοιχούν σε περίπου 34,9 εκατομμύρια δολάρια. Αν πέρυσι οι εξαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες ανέρχονταν σε λίγο πάνω από 416,5 εκατομμύρια δολάρια, φέτος πλησίασαν τα 700 εκατομμύρια, σημειώνοντας αύξηση 61%. Σε αυτά προστίθενται τομείς όπως τα εμβάσματα, τα οποία εδώ και χρόνια αποτελούν οικονομική ένεση για την αποδυναμωμένη οικονομία της Κούβας και προέρχονται από τη διασπορά.
Σύμφωνα με τον Torres, η εξάρτηση της Κούβας από μια χώρα που απέχει μόλις 90 μίλια δεν είναι κάτι καινούργιο, όμως είναι αναμφισβήτητο ότι «τώρα γίνεται πολύ άμεσα, με πλήρη πρόθεση».
«Λαμβάνονται ορισμένα μέτρα που δημιουργούν νέες εξαρτήσεις», λέει. «Οι τομείς στους οποίους αυτό είναι πιο εμφανές είναι οι εισαγωγές καυσίμων μετά το εμπάργκο πετρελαίου και η περίπτωση της εταιρείας Sherritt, η οποία αποχώρησε από την Κούβα εξαιτίας των κυρώσεων. Μετά από αυτό, Αμερικανοί επενδυτές άρχισαν να εμφανίζονται και να διαπραγματεύονται με την αμερικανική κυβέρνηση προκειμένου να αποκτήσουν συμμετοχή στην Κούβα. Η ιδέα είναι ότι, μόλις φύγουν οι ξένες εταιρείες, το κενό που δημιουργείται μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να τοποθετηθούν αμερικανικές επιχειρήσεις.»
No comments:
Post a Comment